7 Eylül’ün bilinmeyenleri ortaya çıktı: Aydın’a ilk giren komutan bakın kimmiş?
Aydın’ın düşman işgalinden kurtuluşunun 104. yıl dönümünde, kentin Milli Mücadele tarihine ilişkin dikkat çeken arşiv belgeleri kamuoyuyla paylaşıldı. Efeler Belediyesi Batı Anadolu Kuvayı Milliye Araştırma Merkezi tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında, 7 Eylül 1922 sabahında Aydın’ın kurtuluşuna ilişkin bugüne kadar temel kaynaklarda yer almayan yeni bilgiler gün yüzüne çıktı.
Efeler Belediye Başkanı Anıl Yetişkin’in öncülüğünde kurulan araştırma merkezinin ilk bulgularını, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Günver Güneş açıkladı.
Arşiv belgeleri üzerinden yürütülen araştırmalarda, Türk birliklerinin 7 Eylül 1922 sabahında Aydın’a üç ayrı koldan giriş yaptığı belirlendi.
Aydın’a ilk giren komutan Teğmen İbrahim Tekin
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, Aydın’a kurtuluş günü ilk giren Türk birliğinin komutanına ilişkin oldu.
Dr. Günver Güneş’in aktardığı arşiv belgelerine göre, Çine istikametinden ilerleyerek Menderes’i geçen ve Aydın’a ilk ulaşan askeri birlik, Teğmen İbrahim Tekin komutasındaki müfreze oldu.
Güneş, bu bilgi doğrultusunda Aydın’ın kurtuluş harekâtında kente ilk giren Türk birliklerinin başındaki komutanın Teğmen İbrahim olduğunu belirtti.
Kentin kurtuluşunda görev alan diğer iki birlik ise farklı güzergâhlardan Aydın’a ulaştı. Nazilli ve Umurlu istikametinden Aytepe bölgesine gelen birlik Yüzbaşı Nuri Ural tarafından, Telli Dede bölgesinden kente giren birlik ise Yedek Teğmen Eyüp Özbay tarafından komuta edildi.
Böylece Aydın’ın 7 Eylül 1922 sabahındaki kurtuluşunun tek bir güzergâhtan değil, üç ayrı koldan gerçekleştirilen eş zamanlı bir harekâtla sağlandığı ortaya konuldu.
Yunan birlikleri İzmir’e doğru kaçtı
Araştırmada, Aydın’daki işgalci Yunan birliklerinin geri çekilme sürecine ilişkin bilgiler de arşiv belgeleriyle ortaya konuldu.
Türk birliklerinin planlı ve eş zamanlı harekâtı karşısında Aydın’da tutunamayan yaklaşık 4-5 bin kişilik Yunan birliğinin, Germencik ve İncirliova yönüne çekildiği, ardından Torbalı üzerinden İzmir’e doğru kaçtığı aktarıldı.
Belgeler, Yunan birliklerinin Aydın’dan ayrılırken organize bir savunma oluşturamadığını ve hızlı biçimde geri çekildiğini ortaya koyuyor.
Efe ve zeybekler düzenli orduyla birlikte hareket etti
Araştırmanın dikkat çeken başlıklarından biri de Milli Mücadele döneminde efe ve zeybeklerin Aydın’ın kurtuluşundaki rolü oldu.
Dr. Günver Güneş, Aralık 1920’den itibaren düzenli orduya katılan efe ve zeybeklerin, kurtuluş sürecinde bağımsız hareket eden gruplar olarak değil, emir-komuta zinciri içerisinde görev yaptığını belirtti.
Bu kapsamda Yörük Ali Efe’nin, 7 Eylül günü üst komutanlığın talimatıyla Küçük Menderes Havzası’nda geri çekilen Yunan birliklerini takip etmekle görevlendirildiği ifade edildi.
Durmuş Ali Efe ve Danişmentli İsmail Efe gibi isimlerin ise Akıncı Müfrezeleri içerisinde Türk askeri birlikleriyle koordineli biçimde Aydın’a giriş yaptığı aktarıldı.
Aydın’ın kurtuluş tarihine yeni belgeler eklenecek
Efeler Belediyesi Batı Anadolu Kuvayı Milliye Araştırma Merkezi, Aydın’ın Milli Mücadele tarihine ilişkin arşiv çalışmalarını sürdürecek.
Efeler Belediye Başkanı Anıl Yetişkin’in desteğiyle yürütülen araştırmalar kapsamında yeni arşiv belgelerinin incelenmesi ve bugüne kadar gün yüzüne çıkmamış bilgilerin akademik çalışmalarla kamuoyuna kazandırılması hedefleniyor.
7 Eylül 1922’nin 104. yılında ortaya konulan ilk bulgular, Aydın’ın kurtuluş sürecinin yalnızca bilinen anlatılarla değil, arşiv belgeleri ışığında yeniden değerlendirilmesi gerektiğini de ortaya koydu.
